Choroby ryb słodkowodnychChoroby ryb słodkowodnychOdp.: Prawdopodobie 80-90% chorób ryb akwaryjnych, mozna zapobiec poprzez unikanie stresu. Stres osłabia system immunologiczny ryb, prowadząc do wzrostu podatności na choroby. W gruncie rzeczy chroby i czynniki patogenne sa obecne w akwariach przez cały czas, ale system immunologiczny zdrowej ryby zapobiega zwiazanym z nimi problemom. Do najbardziej powszechnych czynników stresujących ryby akwariowe należą:
Odp.: Poddanie nowych ryb kwarantannie, jest dobrym choć niekoniecznie niezbędnym do osiągnięcia sukcesu nawykiem. Kwarantanna to nic innego jak trzymanie ryb w odzielnym akwarium, przez czas wystarczająco długi, aby upewnic się że nie są one chore. Wielu początkujących radzi sobie doskonale bez zbiornika do kwarantanny, sprzeciwiając się poniesieniu kosztów zakupu dodatkowego akwarium. Zbiornik do kwarantanny rzeczywiście kosztuje dużo, ale jeśli hobbysta zainwestował w ryby setki dolarów, tańsze jest posiadanie zbiornika do kwarantanny, aniżeli odtwarzanie strat, będących skutkiem wprowadzonej choroby. Wielu z nas, przywiązuje się także po prostu do hodowanych rybek i nie chce wystawiać ich na niebezpieczeństwo zarażenia się chorobą, od nowoprzybyłych mieszkańców akwarium, niezależnie od kosztów z jakimi to na być związane.
Powodem poddawania ryb kwarantanie jest więc chęć uniknięcia wprowadzenia nowych chorób do ustabilizowanego systemu a także możliwość lepszego obserwowania ewentualnych oznak choroby u nowo nabytej ryby. Zbiornik do kwarantanny może także spełniąć podwójną rolę i służyć jako szpital dla chroych ryb. Jest to bardzo wygodne ze względu na obniżenie kosztów związanych z używaniem lekarstw, oraz możliwością odseparowania chorych ryb od zdrowych. Kwarantanna jest szczególnie ważna w przypadku posiadania akwarium słonowodnego z systemem rafy koralowej, ze względu na trudności związane z leczeniem występujących w tym systemie chorób, a także ryb słodkowodnych odławianych ze środowiska naturalnego, ponieważ najprawdopodobniej nie są one wolne od chorób. Kwarantanna sama w sobie jest stresująca dla ryb, upewnij się więc, że stworzone przez ciebie warunki są tak dalece wolne od czynników stresogennych, jak to możliwe.
Jeśli chcesz uruchomić zbiornik kwarantannowy lub "szpital":
Jeśli to możliwe, poddawaj kwarantanie wszystkie nowo kupione ryby przez okres trzech tygodni. W tym czasie, stopniowo aklimatyzuj je do parametrów istniejących w akwarium docelowym: twardość wody, pH, zasolenie, temperatura etc., obserwuj i lecz jakiekolwiek objawy choroby.
Nie poddawaj leczeniu ryb w czasie kawarantanny, jeśli nie wykazują oznak choroby - "tak na wszelki wypadek". Lecz tylko ewidentne, definitywnie zdiagnozowane objawy choroby. Poddawanie przebywających na kwarantannie ryb, leczeniu wieloma lekami, osłabia je i powoduje uodpornienie się bakterii na działanie antybiotyków.
Jeśli zakończyłeś kwarantannę, jeśli leczyłeś jakąś szczególnie złośliwą chorobę, dobrze jest zdezynfekować akwarium i reaktywować sprawnie działający filtr. Wybielacz chlorowy (inaczej bielinka, czyli podchloryn sodu NaOCl - jeśli mozna kupic w sklepie chemicznym czysty podchloryn, to lepiej tak wlasnie zrobić - przyp.red. ) lub silne zasolenie (dla wody słodkiej), działają bardzo dobrze. Upewnij się, że resztki wybielacza zostały dokładnie usunięte. Innym dobrym środkiem do dezynfekcji jest nadmanganian potasu.
Jeśli nie zdecydujesz się na kwarantannę, nie dodawaj wody ze sklepu, przyniesionej z zakupioną rybą (zobacz FAQ dla początkujących - Dodawanie i karmienie ryb - aklimatyzowanie ryb do akwarium ).
Odp.: Rośliny także mogą przenosić choroby. Dobrym pomysłem jest więc, poddanie ich dezynfekcji, zwłaszcza jeśli w sklepie były one trzymane w zbiorniku z rybami. Zajrzyj do Rośliny: pytania i odpowiedzi - jak wykonuje się dezynfekcję roślin?
Odp.: Nigdy nie kupuj ze sklepu chorej ryby. Zwłaszcza jeśli jakakolwiek ryba we wspólnym akwarium wykazuje oznaki choroby, lub jeśli zauważyłeś ślady lekarstwa w wodzie (woda zabarwiona jest na żółto, zielono lub niebiesko). Sprzedawca może twierdzić, że ryby są zdrowe, ale jeśli rzeczywiście tak jest, dlaczego do wody dodany jest środek medyczny?. Zapytaj także od jak dawna ryby przebywają w sklepie. Nowo przybyłe ryby mogą nosić w sobie zalążki jeszcze nie uaktywnionej choroby. Lepiej jest więc poczekać kilka tygodni przed ich nabyciem. Jeśli zaś zmuszony jesteś kupić taką rybę, bądź szczególnie nastawiony na poddanie jej kwarantannie i uważnej obserwacji.
Najważniejsze: obserwuj swoje ryby i poznaj ich normalne zachowanie i wygląd. Jeśli nie wiesz, jak zachowują się i wyglądają kiedy są zdrowe, nie możesz stwierdzić kiedy są chore.
Złe oznaki:
Proponuje założenie "rybiej" apteczki. Wygląda bowiem na to, że ryby zawsze chorują wtedy gdy sklep jest zamknięty.
Co dobrze jest w niej mieć:
Dla ryb wystarczająco dużych do utrzymania w ręku:
Ryby pływają tuż przy powierzchni z trudem łapiąc powietrze, są nienaturalnie spokojne, ale nie mają żadnych, widocznych śladów zranienia w momecncie, kiedy takie zachowanie się zaczyna. Ich płetwy mogą być opuszczone. Zachowanie takie wykazuje wiele ryb różnych gatunków jednocześnie. Może to dotyczyć wszystkich mieszkańców akwarium. Jeśli woda jest nieodpowiednia od jakiegoś czasu, u ryb może występować martwica płetw lub ślady krwi na płetwach.
Zależnie od wyników testu, spróbuj następujących działań:
Wymień wystarczająco dużo wody, żeby zredukować poziom amoniaku do 1-2 mg/l dla słodkiej wody lub poniżej 1 mg/l dla słonej wody. Jeśli oznacza to wymianę więcej niż jednej trzeciej wody, upewnij się, że woda którą dodajesz na wymianę ma taką samą temperaturę, zasolenie, twardość i pH, jak woda z akwarium. Dobrym sposobem jest także częsta, wielokrotna wymiana mniejszych ilości wody przez kilka dni. Napowietrzaj wodę i upewnij się, że pH jest na poziomie lub poniżej 7.0 (dla akwarium ze słodką wodą). Dodatkowo, lub w zamian za wymienianą wodę, możesz także dodać dawkę AmQuel, żeby dać rybom natychmiastową ulgę. Zbadaj dlaczego w wodzie obecny jest amoniak i usuń przyczynę problemu.
Zmień wystarczająco dużo wody aby obniżyć poziom azotynów poniżej 2 mg/l (tak jak w przypadku amoniaku, jeśli oznacza to wymianę dużej ilości wody, zmierz parametry wody lub zastosuj wielokrotną, częstą wymianę niewielkich ilości wody), dodaj jedną łyżkę stołową soli na ok. 4 litry (nie wszystkie ryby mogą tolerować taką ilość - zacznij od jednej łyżeczki do herbaty), i dodaj dodatkowe napowietrzanie. Zorientuj się skąd wziął się taki poziom azotynów i usuń przyczynę problemu.
Zmień wodę i wyczyść filtr. Jeśli twój filtr jest brudny, zawiera więcej substancji resztkowych, które zostaną zamienione w azotany. Zacznij karmić ryby rzadziej i częściej zmieniaj wodę.
Uruchom napowietrzanie brzęczykiem z kostką. Jeśli to nie pomoże i twoje ryby nie będą miały wystarczająco dużo tlenu w wodzie, twoje akwarium może potrzebowac czysczenia, miejszej liczby ryb, lub dodatkowego ruchu wody na powierzchni pochodzącego z kostki napowietrzającej lub filtra.
Jeśli pH jest zbyt niskie: upewnij się, czy twardość węglanowa wody jest na poziomie buforowym (zabezpieczającym przed gwałtownymi zmianami) - 5 dKH najmniej. Ogólnie rzecz ujmując, dodanie sody oczyszczonej w ilości ok. 1 łyżeczki do herbaty na 100 litrów wody, podnosi dKH o nieco ponad dwa stopnie. W przypadku 40-80 litrowego akwarium, pH podniesie się nieco bardziej, spróbuj więc dodać jedną czwartą łyżeczki. Jeśli nie będzie to wystarczające, dodaj więcej. Dla większego akwarium możesz odmierzyć sodę na poziomie powyżej jednej łyżeczki na 100 litrów wody . Jeśli pH jest ciągle zbyt niskie a KH w granicach 5-6 dKH, wyczyść akwarium. Dla długoterminowego zabezpieczenia, do zbiorników ze słona wodą lub zasadową wodą słodką, dodaj pokruszony koral. Jeśli pH jest zbyt wysokie, możesz dodać kwas fosforowy. Nie polegaj nadmiernie na tym środku, z wyjątkiem sytuacji ekstremalnych, takich jak zatrucie amoniakiem, może on bowiem powodować lawinowy rozwój glonów. Do długoterminowego obniżania wartości pH, zastosuj filtrowanie przez torf, lub użyj wody destylowanej czy dejonizowanej, zmieszanej z wodą z kranu.
Objawy: Ryby wyglądają jak posypane solą i mogą ocierać się o przedmioty w akwarium.
Choroba białej wysypki (Ichthyopthirius multiiliis) spowodowana jest pierwotniakiem o cyklu życiowym, którego część przebiega poza żywicielem. Kulorzęsek wzrasta na ciele ryby, odpada przyczepiając się do podłoża lub ścian akwarium i powiela swoją liczebność do liczby wielu pasożytów, które przywierają do kolejnych ryb. Jeśli pasożyty nie znajdą żywiciela, obumierają w ciągu około 3 dni (zależnie od temperatury wody).
Aby wyleczyć ryby zaatakowane ichtiofiriozą, do wody trzeba dodać lekarstwo, które usunie pasożyty w czasie cyklu przebeigającego poza ciałem żywiciela. Jeśli ryby poddane są kwarantannie w osobnym zbiorniku, pasożyty pozostające w akwarium mogą uniknąć działania lekarstwa. Chyba że WSZYSTKIE ryby zostaną przeniesione na okres jednego (akwarium słodkowodne) lub trzech (akwarium słonowodne) tygodni. W akwarium z systemem rafy koralowej, gdzie żyjące tam bezkręgowce są wrażliwe na dzialanie leków kurujących kulorzęska, przeniesienie ryb jest jedyną możliwością. Niektórzy uważają, że pierwotniaki wywołujące ichtiofiriozę pozostają w formie uśpionej w większości zbiorników. Uaktywnieniu ulegają najczęściej na skutek wahania temperatury w akwarium.
Lekarstwo: Dla większości ryb, użyj środka z dodatkiem formaliny lub zieleni malachitowej. Są one aktwynymi składnikami w wielu lekach, dostępnych w sklepach akwarystycznych. Niektóre z nich są produkcji Kordon's Rid Ichh lub Aquarium Products' Quick Cure. Przeczytaj nalepkę a z pewnością znajdziesz i inne (np. Tetra lub Sera - dop. tłumacza). Sprawź wahania temperatury wody w akwarium i skoryguj je aby uniknąć nawrotu choroby. Zwróć uwagę, że tetry mogą być trochę bardziej wrażliwe na działanie zieleni malachitowej, użyj więc połowę dawki.
Stosuj lek zgodnie z instrukcją (zazwyczaj raz dziennie), dopóki wszystkie ryby nie będą wolne od wysypki. Następnie użyj dodatkowych czterech dawek, po jednej co trzy dni. To zabije wszystkie pozostałe pasożyty, które wylęgną się z cyst.
Inną metodą leczenia ichtiofiriozy jest podniesienie temperatury w zbiorniku do około 32°C i dodanie około 1 łyżeczki soli na każde 4 litry wody. Nie wszystkie ryby znoszą tę metodę.
Jest w końcu jeszcze jedna metoda leczenia ichtiofiriozy - metoda transferu. Ryby są prznoszone każdego dnia do innego akwarium z czystą, ciepłą, o odpowiedniach parametrach wodą. Pasożyty, które odpadają z ryb, pozostają w zbiorniku. Po przenoszeniu w ten sposób ryb, przez okres tygodnia, mogą one (przypuszczalnie wyleczone), zostać wpuszczone do głównego akwarium. Newygodą jaka się wiąże z tą metodą, jest fakt, że stresuje ona zarówno ryby jak i akwarystę.
Płetwy ryb robią się białe i obumierają. Martwica płetw często poprzedzona jest uszkodzeniami lub zranieniami. Może także być powodowana złą jakością wody.
Lekarstwo: przede wszystkim popraw jakość wody i odłów wszystkie ryby z poszarpanymi płetwami. Zmień część wody (25 procent) i dodaj 1 łyżeczkę (do herbaty) soli, aby przyspieszyć gojenie. Jeśli problemem była zła jakość wody lub agresywny współmieszkaniec, taki środek powinien być odpowiedni. Poprawa nastąpi w ciągu kilku dni.
Jesli jednak schorzenie się zaostrzy, określ przede wszystkim czy jego powodem są grzyby czy też bakterie. Grzybicze obumieranie płetw wygląda jak kłaczki waty na płetwach i z reguły poprzedzone jest uszkodzeniami (zranieniami). Występuje powszechnie wśrod pielęgnic afrykańśkich i innych ryb, które potrafią zranić się same o dekoracje w akwarium. Martwica płetw o podłożu bakteryjnym, daje białawy nalot (ale nie w postaci kłębków waty, przynajmiej dopóki nie jest to Columnaris), i może być zakaźna. Ryba powinna więc być zabrana z akwarium i poddana leczeniu.
Podłoże grzybicze: W przypadku ryby wystarczająco dużej do utrzymania w dłoni, złap rybę i przetrzyj ślady grzyba wacikiem zanurzonym w zieleni malachitowej. Jest to bardzo skuteczny sposób. Powtórzenie zabiegu może okazać się konieczne.
W przypadku małych ryb, skuteczny może być środek przeciwgrzybiczy dostępny w handlu np. Maroxy (w Polsce np. SERA mycopur - przyp. tłum.). W cięższych przypadkach spróbuj kąpieli z dodatkiem błękitu metylowego (w takim stężeniu, że zaledwie będziesz widział ryby), przez czas tak długi, aż nalot zrobi się niebieski, lub przez 20 minut. Jeśli dodasz błękitu metylowego bezpośrednio do zbiornika, zabijesz rośliny i zniszczysz filtr biologiczny.
Podłoże bakteryjne: Lek z dodatkiem antybiotyku w akwarium do kwarantanny. Jest to stresujące dla ryby i nie zawsze działa, upewnij się więc w tym co robisz zanim zaczniesz. Jeśli ryba w dalszym ciągu je, najlepszym sposobem jest podanie pokarmu z antybiotykiem. Skutecznie działającym pokarmem z antybiotykiem jest produkt Tetry - kup je i stosuj zgodnie z instrukcją przy chorobach bakteryjnych.
Jeśli ryba nie je, konieczne jest zastosowanie kąpieli leczniczej. Zazwyczaj dobrze działa kombinacja Kaynamyciny i Furance, zwłaszcza w przypadku Columnaris. Zastosuj ten środek w akwarium do kwarantanny z silnym napowietrzaniem.
Pielęgnice i inne "wojownicze" ryby, mogą w czasie walki odnosić obrażenia na tyle poważne, że będą krwawiły. Inne ryby mogą ranić się o elementy dekoracji, ścianki czy skałki.
Większe ryby można w takiej sytuacji złapać w siatkę i przetrzeć ich rany mercurochrome (dostępny w aptekach), lub Betadiną (antybiotykiem opartym na jodynie, także dostępnym w aptekach), po to aby zapobiec infekcji. Pamiętaj żeby użyć tych środków z dala od oczu i skrzeli. W przypadku małych ryb, włóż zainfekowane osobniki do jasnoniebieskiego roztworu błękitu metylowego (blado niebieski), z dodatkiem jednej łyżeczki (do herbaty) soli na ok 40 litrów, do osobnego zbiornika. Jeśli chcesz trzymać rybę w głównym akwarium, dodaj tylko soli, błekit metylenowy bowiem, zniszczy biologiczny filtr.
Obserwój rybę, aby upewnić się, że zranienia goją się czysto, i powtórz użycie mercurochrome jeśli okaże się to niezbędne. Jeślii wda się zakazenie grzybicze lub martwica płetw, przeczytaj zamieszczone wcześniej tematy dot. martwicy płetw.
Ryba puchnie jak balon i może mieć wysadzone gałki oczne. Może wyzdrowić bez leczenia i może umrzeć niezależnie od podjętych działań. Puchnięcie spowodowane jest tym, że ryba absorbuje więcej wody, niż jej wydala, i może je powodować wiele czynników. Jedną z ważniejszych czynności jest sprawdzenie poziomu azotanów. Możliwe są także wewnętrzne infekcje bakteryjne, włącając gruźlicę, lub też inne przyczyny. Jeśli problem nie dotyczy złej jakości wody, możesz spróbować leczenia antybiotykiem w oddzielnym akwarium.
Chorobą tą mogą zostać dotknięte paletki, pielęgnice i wiele ryb słonowodnych. Na głowie ryby, a czasami także wzdłuż linii bocznej, rozwijają się otwarte zagłębienia. Przyczyny tego nie są do końca jasne, lecz tak jak w przypadku innych chorób, stres i zła jakość wody mogą odgrywać decydującą rolę. "Podręcznik Zdrowia Ryb" (The Manual of Fish Health) zauważa, że HHLE (Head and Lateral Line Erosion), jest spowodowana prawdopodobnie, przez awitaminozę żywieniową, a zwłaszcza przez niewystarczającą zawartość witaminy C w pokarmie. Ryby w akwarium zasobnym w rośliny, rzadko nabywają HLLE, której podłoże ma charakter żywieniowy - mogą one skubać rośliny i dostają dodatkowe składniki w pokarmie. Untergrasser zaobserwował także, że w występujących ubytkach znaleźć można pierwotniak Hexamita. Nieleczone przypadki mogą wywołać w końcu zniekształcenia lub śmierć.
Środek zaradczy: Najpierw upewnij się, że woda ma odpowiednią jakość i zredukuj stres. Przerwanie filtrowania przez węgiel może także pomóc, jako że pochłania on substancje odżywcze. Następnie zacznij karmić ryby pokarmem bogatym w witaminy, zwracając szczególną uwagę na dodatkową zawartość witaminy C.
W uporczywych przypadkach, niektóre książki zalecają użycie metronidazolu (Flagyl), w celu wyeliminowania Hexamita (pierwotniaka patogenicznego) z ubytków. Metrozole i Hex-a-mit są dostępnymi w handlu lekami, zawierającymi metronidazol.
Ryba pływa brzuchem do góry lub kołysze się na boki. Jest to schorzenie szczególnie powszechne u złotych rybek, ze względu na ich dziwaczny kształt ciała. Suchy pokarm, szybko zjedzony, wypełnia ich jelita, powodując utratę kontroli nad prawidłowym działaniem pęcherza.
Aby pomóc, nakarm ryby namoczonym lub bazującym na żelu pokarmem. Bardzo pomocna jest też "zielenina", zwłaszcza zielony groszek.
Tak, jak w przypadku martwicy płetw, schorzenie to może być także wywołane infekcją bakteryjną. Sposób leczenia jest, w tym przypadku, taki sam. Użyj pokarmu z antybiotykiem - jeśli ryba je, lub dodaj antybiotyk do wody w akwarium do kwarantanny - jeśli ryba jest zbyt chora żeby jeść.
Dodaj lek z dodatkiem miedzi do akwarium i sprawdzaj stężenie miedzi przy pomocy testu. Dobrze działa także Mardel's Maroxy. W przypadku przywr lub pijawek na rybach stawowych, usuń je pęsetką i prztrzyj miejsce zranienia mercurochorme, aby zapobiec infekcji.
Ryby wyglądają jak posypane proszkiem z drobinakmi złota. Płetwy mogą być oklapnięte a ryba może pływać kołysząc się na boki.
Użyj środka do zwalczania pasożytów, z dodatkiem miedzi, formaliny lub zieleni malachitowej.
The Manual of Fish Health
Dr. Chris Andrews, Adrian Exell and Dr. Neville Carrington.
New Jersey: Tetra Press, 1988
Jest to znakomita książka, i szczerze polecam ją tym, którzy są zainteresowani chorobami ryb.
Handbook of Fish Diseases
Dieter Untergasser
Translation by Howard H. Hirschhorn
T.F.H. Publications, Inc., 1989
Jest to druga z rzędu dobra książka o chorobach. Jest bardzo dobra, choć niektóre sposoby lecenia mogą być nieywkonalne dla laika, a zawarte w niej szczegóły w ilości większej niż interesowałoby to przeciętnego hobbystę.
| |
 |